Prix Versailles và cách nhìn mới về kiến trúc nhà ga
Ngày 28/9/2026, Prix Versailles công bố danh sách World’s Most Beautiful Stations 2026 gồm 7 công trình tại Australia, Pháp, Italy, Saudi Arabia và Mỹ. Đây là những dự án được ghi nhận bởi giá trị kiến trúc và thiết kế nổi bật, đồng thời thể hiện khả năng cải thiện môi trường sống thông qua những không gian giao thông công cộng có bản sắc.
Một điểm cần lưu ý là 7 công trình trong danh sách không được xếp hạng từ đẹp nhất đến kém hơn. Đây là nhóm công trình được Prix Versailles lựa chọn trong hạng mục Passenger Stations. Theo kế hoạch công bố của giải, ba dự án trong danh sách sẽ tiếp tục nhận các danh hiệu thế giới gồm Prix Versailles, Interior hoặc Exterior tại UNESCO vào ngày 10/12/2026.
Điểm chung đáng chú ý của danh sách năm 2026 là cách kiến trúc giao thông được biến thành trải nghiệm đô thị: nhà ga vừa giải quyết bài toán di chuyển, vừa trở thành không gian công cộng gắn với lịch sử, nghệ thuật, khí hậu và bản sắc địa phương.
7 ga tàu điện đẹp nhất thế giới 2026 theo Prix Versailles
Danh sách năm nay trải rộng từ Melbourne, Lyon và Rome đến Naples, Riyadh và Los Angeles. Mỗi dự án theo đuổi một ngôn ngữ kiến trúc khác nhau, vì vậy thứ tự dưới đây chỉ nhằm thuận tiện theo dõi, không phải bảng xếp hạng của Prix Versailles.
1. Town Hall Station – Melbourne, Australia
Town Hall Station là một trong những không gian ngầm nổi bật của dự án Metro Tunnel tại Melbourne. Sảnh ga bên dưới City Square được tổ chức với tám cột lớn có cấu trúc phân nhánh như thân cây nâng đỡ phần mái phía trên, tạo cảm giác gần với một đại sảnh hoặc thánh đường hơn là một công trình giao thông thông thường.
Ở khu vực sân ga, cấu trúc các đường hầm giao nhau tạo nên không gian rộng với trần vòm cao khoảng 10 m. Bê tông để lộ bề mặt nhấn mạnh quy mô kỹ thuật của công trình, trong khi ánh sáng, các chi tiết hoàn thiện và cách tổ chức luồng di chuyển giúp không gian vẫn giữ được tỷ lệ gần gũi với hành khách. Đây là ví dụ tiêu biểu cho xu hướng đưa chất lượng của không gian công cộng xuống sâu dưới lòng đô thị.
2. Lyon Part-Dieu Station – Lyon, Pháp
Lyon Part-Dieu cho thấy một nhà ga hiện hữu có thể được tái cấu trúc để thích ứng với lưu lượng hành khách ngày càng lớn. Dự án do AREP và L’AUC thực hiện đã mở rộng đáng kể quy mô nhà ga, đồng thời bổ sung các lối tiếp cận và hành lang xuyên qua công trình.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách thiết kế phản hồi thói quen đô thị của Lyon: người dân thường xuyên đi xuyên qua các công trình để kết nối giữa những tuyến phố và khu vực khác nhau. Vì thế, Part-Dieu không chỉ được xem như điểm lên xuống tàu mà còn là một mắt xích của mạng lưới đi bộ và hệ thống giao thông đa phương thức của thành phố.
3. Colosseo – Fori Imperiali Station – Rome, Italy
Nằm giữa một trong những khu vực khảo cổ quan trọng nhất Rome, ga Colosseo – Fori Imperiali trên tuyến Metro C biến hành trình xuống sân ga thành một cuộc khám phá lịch sử. Kiến trúc sử dụng ánh sáng, bóng tối và các lớp không gian để gợi lại những tầng địa chất, khảo cổ đã hình thành nên thành phố qua nhiều thời kỳ.
Thay vì tách di sản khỏi hạ tầng hiện đại, dự án đưa các dấu tích khảo cổ được phát hiện trong quá trình xây dựng vào trải nghiệm của hành khách. Một ô mở trong không gian còn tạo ra góc nhìn bất ngờ hướng về Colosseum. Chính sự giao thoa giữa khảo cổ học và giao thông đương đại khiến đây trở thành một trong những công trình có bản sắc rõ rệt nhất trong danh sách năm 2026.
4. Monte Sant’Angelo Station – Naples, Italy
Monte Sant’Angelo Station tạo ấn tượng mạnh ngay từ hai lối vào dạng điêu khắc bằng thép Corten và nhôm. Công trình gắn với nghệ sĩ Anish Kapoor cùng Future Systems và AL_A, đưa hành khách từ bề mặt thành phố xuống một thế giới ngầm có ngôn ngữ tạo hình gợi liên tưởng đến núi lửa Vesuvius, hang động và truyền thuyết Sibyl xứ Cumae.
Ở độ sâu khoảng 48 m, bề mặt tường và trần được chủ ý giữ thô ráp, tăng cảm giác đang đi sâu vào lòng đất. Nhà ga có diện tích khoảng 6.500 m², phục vụ khuôn viên Monte Sant’Angelo của Đại học Federico II và các khu vực phía tây Naples. Giá trị của dự án nằm ở việc biến một chuỗi không gian kỹ thuật thành trải nghiệm giàu tính điêu khắc và cảm xúc.
5. National Museum Station – Riyadh, Saudi Arabia
National Museum Station được định vị như cửa ngõ dẫn tới Bảo tàng Quốc gia và khu vực lịch sử của Riyadh. Công trình do Arup thiết kế gây chú ý với lớp vỏ bê tông có hình thái lấy cảm hứng từ địa hình dãy Tuwaiq, một biểu tượng tự nhiên gắn với vùng trung tâm Saudi Arabia.
Các ô mở hình tam giác gợi nhắc họa tiết kiến trúc Najdi cho phép màu xanh nổi bật của không gian bên trong hiện ra qua lớp vỏ bên ngoài. Cách tiếp cận này cho thấy một công trình metro quy mô lớn vẫn có thể sử dụng ngôn ngữ kiến trúc đương đại mà không đánh mất dấu ấn văn hóa địa phương.
6. Western Station – Riyadh, Saudi Arabia
Nếu National Museum Station gợi nhắc núi Tuwaiq, Western Station lại tìm cảm hứng từ cảnh quan sa mạc. Hai khối công trình kéo dài được bao phủ bởi những mái uốn lượn như các đụn cát, tạo vùng bóng râm và hỗ trợ ánh sáng, không khí lưu chuyển qua không gian.
Western Station cũng mở rộng khái niệm về một đầu mối giao thông khi tích hợp cửa hàng, nhà thờ Hồi giáo và nhiều khu vực dành cho người đi bộ. Lối kết nối giữa các khối kiến trúc được ví như một wadi – lòng sông theo mùa đặc trưng của cảnh quan khô hạn. Nhờ đó, nhà ga vận hành như một mảnh ghép đô thị thu nhỏ thay vì chỉ là nơi chuyển tuyến.
7. LAX/Metro Transit Center – Los Angeles, Mỹ
LAX/Metro Transit Center hướng đến trải nghiệm chuyển tiếp thuận tiện giữa hệ thống giao thông công cộng và khu vực sân bay Los Angeles. Công trình của Grimshaw Architects và Gruen Associates nổi bật với những mái che điêu khắc lớn, trần kính và tổ chức không gian ưu tiên khả năng định hướng của hành khách.
Yếu tố khí hậu cũng được đưa trực tiếp vào thiết kế. Thông gió tự nhiên và hệ thống mái che giúp hạn chế nhu cầu điều hòa không khí, trong khi các tấm pin mặt trời có khả năng đáp ứng khoảng một nửa nhu cầu năng lượng bên trong công trình. Đây là ví dụ rõ nét về việc kết hợp thẩm mỹ, hiệu quả vận hành và chiến lược giảm tiêu thụ năng lượng trong một đầu mối giao thông quy mô lớn.
Bảng so sánh 7 nhà ga nổi bật năm 2026
| Nhà ga | Thành phố | Dấu ấn kiến trúc | Điểm nổi bật |
|---|---|---|---|
| Town Hall Station | Melbourne | Cột phân nhánh, không gian ngầm dạng thánh đường | Quy mô không gian và trải nghiệm ánh sáng |
| Lyon Part-Dieu | Lyon | Nhà ga mở rộng, nhiều lối xuyên kết nối đô thị | Giao thông đa phương thức và khả năng thích ứng |
| Colosseo – Fori Imperiali | Rome | Không gian giao thông kết hợp khảo cổ | Kết nối trực tiếp với lịch sử Rome |
| Monte Sant’Angelo | Naples | Không gian hang động và lối vào điêu khắc | Nghệ thuật đương đại hòa vào hạ tầng |
| National Museum Station | Riyadh | Vỏ bê tông lấy cảm hứng từ núi Tuwaiq | Ngôn ngữ Najdi được diễn giải hiện đại |
| Western Station | Riyadh | Mái uốn lượn như đụn cát | Không gian công cộng thích ứng khí hậu sa mạc |
| LAX/Metro Transit Center | Los Angeles | Mái che điêu khắc, trần kính | Thông gió tự nhiên và năng lượng mặt trời |
Điểm chung nào giúp 7 nhà ga trở thành biểu tượng kiến trúc?
Dù khác biệt lớn về địa lý và văn hóa, 7 công trình cho thấy ba chuyển dịch quan trọng của kiến trúc giao thông thế kỷ 21. Trước hết, nhà ga đang trở thành một phần của không gian công cộng thay vì chỉ là công trình kỹ thuật khép kín. Town Hall và Western Station là những ví dụ rõ nét khi dành nhiều sự quan tâm cho nơi gặp gỡ, đi bộ và trải nghiệm của cộng đồng.
Thứ hai, bản sắc địa phương ngày càng đóng vai trò trung tâm. Rome đưa khảo cổ học vào hành trình của hành khách; Naples khai thác cảm giác về địa chất và thế giới ngầm; Riyadh chuyển hóa núi Tuwaiq, kiến trúc Najdi, đụn cát và wadi thành ngôn ngữ thiết kế.
Cuối cùng là bài toán bền vững và hiệu quả vận hành. Không gian thông thoáng, tận dụng ánh sáng, thông gió tự nhiên, bóng râm và năng lượng tái tạo cho thấy vẻ đẹp của nhà ga hiện đại không thể tách rời hiệu suất sử dụng tài nguyên.
Du khách yêu kiến trúc nên trải nghiệm các nhà ga thế nào?
Những công trình trong danh sách Prix Versailles đáng để quan sát như một điểm đến kiến trúc độc lập. Nếu có dịp ghé thăm, du khách có thể lưu ý một số kinh nghiệm sau:
- Tìm hiểu kiến trúc sư, bối cảnh đô thị và ý tưởng thiết kế trước chuyến đi để hiểu rõ hơn những chi tiết xuất hiện trong công trình.
- Ưu tiên giờ thấp điểm nếu muốn quan sát tỷ lệ không gian, kết cấu, vật liệu và chụp ảnh kiến trúc thuận lợi hơn.
- Quan sát hành trình từ mặt phố xuống sân ga thay vì chỉ tập trung vào khu vực chờ tàu, bởi nhiều dự án xây dựng trải nghiệm kiến trúc theo một chuỗi liên tục.
- Với Colosseo – Fori Imperiali, nên chú ý cách các lớp khảo cổ được tích hợp vào tuyến di chuyển và mối liên hệ thị giác với Colosseum.
- Tại Town Hall và Monte Sant’Angelo, hãy quan sát sự thay đổi của tỷ lệ, vật liệu và ánh sáng khi di chuyển từ mặt đất xuống không gian ngầm.
- Ở hai nhà ga Riyadh, các chi tiết lấy cảm hứng từ địa hình, khí hậu và kiến trúc bản địa là chìa khóa để hiểu ý tưởng thiết kế.
Danh sách năm 2026 nói gì về tương lai của nhà ga?
7 ga tàu điện đẹp nhất thế giới 2026 theo lựa chọn của Prix Versailles cho thấy một xu hướng ngày càng rõ: hạ tầng giao thông có thể đồng thời giải quyết nhu cầu di chuyển, tạo dựng bản sắc và nâng cao chất lượng không gian đô thị. Một nhà ga tốt không chỉ giúp hành khách đi từ điểm A đến điểm B nhanh hơn mà còn khiến chính hành trình ấy trở thành một trải nghiệm đáng nhớ.
Danh sách công bố tháng 9/2026 mới là bước ghi nhận các công trình nổi bật của năm. Ba danh hiệu thế giới dành cho hạng mục nhà ga – Prix Versailles, Interior và Exterior – dự kiến được công bố tại UNESCO vào ngày 10/12/2026. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, gọi cả 7 công trình là những nhà ga được Prix Versailles lựa chọn hoặc vinh danh trong danh sách World’s Most Beautiful Stations 2026 sẽ chính xác hơn việc khẳng định cả 7 đã giành giải thưởng cuối cùng.